Are NEN standards mandatory or voluntary?

Are NEN standards mandatory or voluntary?

Als industrieel bedrijf dat werkt met kraansystemen of andere technische installaties, kom je vroeg of laat de term NEN normen tegen. Maar wat betekenen ze precies, en ben je verplicht om ze na te leven? In dit artikel geven we per vraag een helder antwoord, zodat je precies weet waar je aan toe bent.

Wat zijn NEN normen en waarvoor dienen ze?

NEN normen zijn technische standaarden die door het Nederlands Normalisatie-instituut (NEN) worden opgesteld en vastgesteld. Ze beschrijven eisen, richtlijnen en specificaties waaraan producten, processen of diensten moeten voldoen om veiligheid, kwaliteit en interoperabiliteit te garanderen. NEN normen zijn in essentie afspraken die door experts uit de industrie, overheid en wetenschap gezamenlijk worden ontwikkeld.

Het doel van NEN normen is meervoudig. Ze zorgen voor een gemeenschappelijke taal binnen een sector, verminderen risico’s op ongelukken en schade, en maken het makkelijker om producten en diensten te vergelijken of samen te laten werken. Voor technische installaties zoals kraansystemen zijn normen bijzonder belangrijk, omdat fouten in ontwerp of uitvoering direct gevolgen kunnen hebben voor de veiligheid van medewerkers.

NEN normen worden regelmatig herzien om bij te blijven met technologische ontwikkelingen en nieuwe inzichten. Sommige normen zijn puur nationaal, terwijl andere zijn afgeleid van Europese (EN) of internationale (ISO) standaarden. In dat geval draagt de norm een gecombineerde aanduiding, zoals NEN-EN of NEN-EN-ISO.

Zijn NEN normen wettelijk verplicht of vrijwillig?

NEN normen zijn in principe vrijwillig. Er is geen algemene wet die bedrijven verplicht om alle NEN normen na te leven. Normen worden in de praktijk echter vaak alsnog verplicht via wetgeving, contracten of vergunningen. Zodra een norm in een wettelijk kader wordt opgenomen, geldt de verplichting wel degelijk.

De Nederlandse overheid en Europese regelgeving verwijzen regelmatig naar specifieke NEN normen als de manier om aan een wettelijke eis te voldoen. Dit heet een geharmoniseerde norm. Als een product of installatie aan zo’n norm voldoet, wordt aangenomen dat het ook aan de bijbehorende wetgeving voldoet. Denk aan de Machinerichtlijn of de Arbowet, die indirect verwijzen naar normen voor veilig gebruik van machines en hefinstallaties.

Daarnaast kunnen opdrachtgevers in contracten eisen dat een leverancier of aannemer werkt volgens bepaalde NEN normen. In dat geval zijn ze contractueel verplicht, ook al zijn ze wettelijk gezien vrijwillig. Voor bedrijven in de industrie is het dus zelden zo simpel als “vrijwillig betekent optioneel”.

Welke NEN normen gelden voor kraansystemen?

Voor kraansystemen gelden meerdere specifieke NEN normen, met name uit de NEN-EN 13001 serie en de NEN-EN 15011 norm. Deze normen beschrijven de ontwerpeisen, belastingen, veiligheidsfactoren en constructieve eisen waaraan bovenloopkranen, portaalkranen en andere hefinstallaties moeten voldoen.

De meest relevante normen voor kraansystemen zijn onder andere:

NEN-EN 13001: Algemene ontwerpprincipes voor kranen, inclusief belastingen en veiligheidseisen
NEN-EN 15011: Specifieke eisen voor bovenloopkranen en portaalkranen
NEN-EN 13135: Eisen voor de uitrusting van kranen, zoals mechanische en elektrische componenten
NEN-EN 13155: Eisen voor losbare hefinstrumenten
NEN 3140: Veilig werken aan en met elektrische installaties, relevant voor de elektrische aandrijving van kranen

Naast deze ontwerp- en constructienormen spelen ook normen voor keuring en inspectie een rol. Als erkend keuringsinstituut voeren wij jaarlijkse inspecties en keuringen uit waarbij we toetsen aan de geldende NEN normen. Zo ben jij als bedrijf verzekerd dat jouw kraansysteem aan alle actuele eisen voldoet.

Wat zijn de gevolgen van het niet naleven van NEN normen?

Het niet naleven van relevante NEN normen kan ernstige gevolgen hebben: van aansprakelijkheid bij ongelukken en boetes van toezichthouders tot het verlies van verzekeringsdekking en reputatieschade. Wanneer een incident plaatsvindt en blijkt dat de installatie niet aan de geldende normen voldeed, ligt de juridische aansprakelijkheid snel bij de eigenaar of exploitant van de installatie.

Concreet kunnen de gevolgen zijn:

Juridische aansprakelijkheid: Bij een arbeidsongeval waarbij een kraansysteem betrokken is, onderzoekt de Nederlandse Arbeidsinspectie of alle verplichte normen en richtlijnen zijn nageleefd
Verlies van verzekeringsdekking: Verzekeraars kunnen een claim afwijzen als blijkt dat een installatie niet voldeed aan de geldende NEN normen
Stillegging van activiteiten: Toezichthouders kunnen een bedrijf verplichten de werkzaamheden te staken totdat de installatie in orde is gebracht
Contractuele boetes: Als normen contractueel zijn vastgelegd en niet worden nageleefd, kunnen opdrachtgevers boetes of schadevergoeding eisen

Het risico is dus niet alleen financieel. Bovenal gaat het om de veiligheid van medewerkers die dagelijks met of onder kraansystemen werken. Naleving van NEN normen is daarmee ook een morele verantwoordelijkheid.

Hoe weet je welke NEN normen voor jouw bedrijf gelden?

Welke NEN normen voor jouw bedrijf gelden, hangt af van de sector waarin je actief bent, de installaties die je gebruikt en de wetgeving die op jouw activiteiten van toepassing is. De beste aanpak is een combinatie van het raadplegen van sectorspecifieke wetgeving, de website van NEN zelf, en het inschakelen van een gespecialiseerde partij die de normering in jouw branche goed kent.

Praktische stappen om te achterhalen welke normen voor jou relevant zijn:

Breng je installaties en processen in kaart: Welke machines, hefinstallaties of systemen gebruik je, en wat zijn de risico’s die daarmee samenhangen?
Raadpleeg de toepasselijke wetgeving: Denk aan de Arbowet, het Warenwetbesluit machines en Europese richtlijnen zoals de Machinerichtlijn
Bekijk de NEN-website: Op nen.nl kun je normen opzoeken per onderwerp of productcategorie
Vraag advies aan een specialist: Een fabrikant, keuringsinstantie of adviseur met kennis van jouw sector kan aangeven welke normen direct van toepassing zijn
Controleer contractuele verplichtingen: Bekijk of opdrachtgevers of verzekeraars aanvullende normvereisten stellen

Wij helpen onze klanten actief bij het inzichtelijk maken van de normering die van toepassing is op hun kraansystemen. Vanuit onze jarenlange ervaring in het ontwerpen, bouwen en keuren van kraansystemen weten we precies welke NEN normen relevant zijn voor jouw specifieke situatie. Zo hoef jij je daar geen zorgen over te maken en kun je je concentreren op je eigen bedrijfsprocessen.

Hoe BKRS helpt met NEN normen voor kraansystemen

Voldoen aan de juiste NEN normen vraagt om specifieke kennis van zowel de regelgeving als de technische installaties in jouw bedrijf. BKRS is gespecialiseerd in het ontwerpen, bouwen, onderhouden en keuren van kraansystemen en ondersteunt bedrijven bij elke stap in het nalevingsproces.

Wat BKRS voor jou kan betekenen:

Normcheck op maat: We brengen in kaart welke NEN normen van toepassing zijn op jouw specifieke kraansystemen en situatie
Keuring en inspectie: We voeren erkende keuringen uit waarbij wordt getoetst aan alle actuele NEN normen, zodat jij aantoonbaar compliant bent
Advies bij tekortkomingen: Voldoet jouw installatie nog niet aan de geldende eisen? We stellen een concreet plan van aanpak op om dit te verhelpen
Documentatie en rapportage: Je ontvangt heldere keuringsrapporten die je kunt gebruiken richting opdrachtgevers, verzekeraars en toezichthouders
Proactief beheer: Met periodieke keuringen en onderhoud zorgen we ervoor dat jouw installatie continu aan de normen blijft voldoen

Wil je weten hoe jouw kraansystemen er momenteel voor staan op het gebied van NEN normen? Neem contact op met BKRS voor een vrijblijvend adviesgesprek. Onze specialisten denken graag met je mee.

Frequently Asked Questions

Hoe vaak moeten kraansystemen worden gekeurd volgens de NEN normen?

De keuringsfrequentie hangt af van het type installatie en de van toepassing zijnde normen en wetgeving. Voor de meeste kraansystemen geldt een jaarlijkse keuring als minimumvereiste. Een erkend keuringsinstituut kan op basis van jouw specifieke installatie en gebruiksintensiteit bepalen welk keuringsinterval van toepassing is.

Wat is het verschil tussen een NEN norm en een NEN-EN of NEN-EN-ISO norm?

Een NEN norm is een puur nationale Nederlandse standaard, terwijl een NEN-EN norm is gebaseerd op een Europese standaard die in Nederland is overgenomen. Een NEN-EN-ISO norm combineert zowel de Europese als de internationale (ISO) standaard. Voor kraansystemen gelden voornamelijk NEN-EN normen, wat betekent dat dezelfde eisen ook in andere Europese landen van toepassing zijn.

Wat moet ik doen als mijn kraansysteem nog niet voldoet aan de geldende NEN normen?

Laat eerst een inspectie uitvoeren door een erkend keuringsinstituut om precies in kaart te brengen waar de tekortkomingen zitten. Op basis van dat rapport kun je samen met een gespecialiseerde partij een plan van aanpak opstellen om de installatie in lijn te brengen met de geldende normen. Wacht hier niet te lang mee, want bij een incident draag je als eigenaar de volledige aansprakelijkheid.

Geldt NEN 3140 ook voor ons bedrijf als we alleen gebruik maken van elektrisch aangedreven kranen?

Ja, NEN 3140 is van toepassing zodra er gewerkt wordt aan of met elektrische installaties, inclusief de elektrische aandrijving van kraansystemen. De norm stelt eisen aan de vakbekwaamheid van medewerkers en de procedures rondom elektrische werkzaamheden. Het is dan ook belangrijk dat zowel uw technisch personeel als de installatie zelf aan deze norm voldoen.