Voor industriële bedrijven die werken met kraansystemen, hefinstallaties of andere technische apparatuur zijn normen een dagelijkse realiteit. Toch zorgt de combinatie van NEN, EN en ISO regelmatig voor verwarring. Wat betekenen deze afkortingen precies, en wanneer moet jouw bedrijf aan welke norm voldoen? In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over NEN-normen en hun relatie tot Europese en internationale standaarden.
Wat zijn NEN, EN en ISO normen precies?
NEN, EN en ISO zijn drie verschillende typen normen die elk een ander geografisch bereik hebben. ISO is een internationale norm, opgesteld door de International Organization for Standardization en wereldwijd geldig. EN is een Europese norm, vastgesteld door CEN (het Europees Comité voor Normalisatie). NEN is een Nederlandse norm, uitgegeven door het Nederlands Normalisatie-instituut.
De drie normsystemen zijn nauw met elkaar verbonden, maar hebben elk een eigen toepassingsgebied:
- ISO-normen worden internationaal opgesteld en zijn bedoeld voor wereldwijde toepassing. Landen kunnen ze vrijwillig overnemen.
- EN-normen worden op Europees niveau vastgesteld en zijn bindend voor alle EU-lidstaten die lid zijn van CEN. Zodra een EN-norm is gepubliceerd, moeten lidstaten conflicterende nationale normen intrekken.
- NEN-normen zijn Nederlandse normen. Ze kunnen puur nationaal zijn, maar zijn vaak de Nederlandse vertaling of implementatie van een EN- of ISO-norm.
Een norm die begint met “NEN-EN-ISO” is dus een internationale ISO-norm die op Europees niveau is overgenomen als EN-norm, en vervolgens door Nederland is gepubliceerd als NEN-norm. Dit maakt de norm op alle drie de niveaus geldig.
Wat is het verschil tussen NEN, EN en ISO normen?
Het belangrijkste verschil tussen NEN, EN en ISO normen zit in het geografische toepassingsgebied en de bindende kracht. ISO-normen zijn internationaal en vrijwillig, tenzij wetgeving ze verplicht stelt. EN-normen zijn Europees en worden verplicht overgenomen door lidstaten. NEN-normen zijn de Nederlandse versie, die EN- of ISO-normen kunnen bevatten of uitsluitend voor Nederland gelden.
In de praktijk betekent dit het volgende:
- Een ISO-norm geeft aan dat een product of proces voldoet aan internationaal erkende eisen. Dit is waardevol bij internationale handel of samenwerking.
- Een EN-norm is binnen Europa vaak gekoppeld aan wetgeving, zoals de Machinerichtlijn of de Liftenrichtlijn. Voldoen aan een geharmoniseerde EN-norm geeft een vermoeden van conformiteit met de bijbehorende richtlijn.
- Een NEN-norm is de norm waarnaar in Nederland wordt verwezen in contracten, aanbestedingen en wettelijke verplichtingen. Ze zijn in de Nederlandse taal beschikbaar en sluiten aan op de Nederlandse regelgeving.
Kort gezegd: ISO is de basis, EN vertaalt dat naar Europa, en NEN maakt het toepasbaar in Nederland.
Hoe verhouden NEN-normen zich tot Europese wetgeving?
NEN-normen verhouden zich tot Europese wetgeving doordat veel NEN-normen de directe Nederlandse implementatie zijn van geharmoniseerde Europese normen (EN-normen). Wanneer de Europese Commissie een richtlijn uitvaardigt, worden er geharmoniseerde normen opgesteld die de technische eisen uit die richtlijn invullen. Nederland neemt deze normen over als NEN-EN-normen.
Een geharmoniseerde norm is een EN-norm die officieel is gekoppeld aan een Europese richtlijn of verordening. Voldoen aan zo’n norm levert een zogenaamd “vermoeden van conformiteit” op: je toont daarmee aan dat je product of systeem voldoet aan de essentiële eisen uit de richtlijn. Dit is relevant voor het verkrijgen van de CE-markering.
Concreet voorbeeld: de Machinerichtlijn (2006/42/EG) stelt veiligheidseisen aan machines. Geharmoniseerde EN-normen werken die eisen technisch uit. Als een kraansysteem voldoet aan de relevante EN-normen, wordt aangenomen dat het ook voldoet aan de Machinerichtlijn. In Nederland worden die EN-normen gepubliceerd als NEN-EN-normen.
Welke normen gelden voor kraansystemen in Nederland?
Voor kraansystemen in Nederland gelden meerdere NEN-EN-normen, afhankelijk van het type kraan en de toepassing. De belangrijkste normen vallen onder de NEN-EN 13001-serie (algemene ontwerpeisen voor hijskranen) en de NEN-EN 15011-serie (specifiek voor bovenloopkranen en portaalkranen).
Relevante normgroepen voor kraansystemen zijn onder andere:
- NEN-EN 13001: Hijskranen, algemene ontwerpeisen voor constructie en stabiliteit
- NEN-EN 15011: Bovenloopkranen en portaalkranen
- NEN-EN 14492: Elektrische takels en lieren
- NEN-EN 13135: Uitrusting van hijskranen, mechanische onderdelen
- NEN-EN 60204-32: Elektrische uitrusting van hijsmachines
Naast de productnormen zijn er ook normen voor gebruik, onderhoud en periodieke keuring, zoals de NEN-EN 13269 voor onderhoudsprogramma’s en de nationale Arbowetgeving, die periodieke inspectie verplicht stelt. In Nederland is de Arbeidsomstandighedenwet leidend voor het veilig gebruik van arbeidsmiddelen, waaronder kraansystemen.
Wanneer moet een bedrijf aan NEN, EN of ISO normen voldoen?
Een bedrijf moet aan NEN, EN of ISO normen voldoen wanneer dit wettelijk verplicht is, contractueel is vastgelegd, of noodzakelijk is voor het verkrijgen van een CE-markering. In de praktijk zijn er drie situaties waarin normconformiteit relevant is: bij het in de handel brengen van een product, bij gebruik in een werkomgeving, en bij deelname aan aanbestedingen.
Specifiek voor kraansystemen geldt:
- Bij levering van een nieuwe kraan: De leverancier moet aantonen dat de kraan voldoet aan de Machinerichtlijn. Dit gebeurt via conformiteit met de relevante geharmoniseerde EN-normen en wordt vastgelegd in een EG-verklaring van overeenstemming.
- Bij gebruik in het bedrijf: De werkgever is op grond van de Arbowet verplicht arbeidsmiddelen veilig te houden. Dit betekent periodieke keuringen en onderhoud conform de geldende normen.
- Bij aanbestedingen of contracten: Opdrachtgevers kunnen eisen dat producten of diensten voldoen aan specifieke NEN- of ISO-normen. Dit is gangbaar in de industrie en de bouw.
Normen zijn in principe vrijwillig, maar zodra ze worden opgenomen in wetgeving of contracten, worden ze bindend. Voor kraansystemen is normconformiteit in de praktijk altijd verplicht.
Hoe weet je of een kraanleverancier aan de juiste normen voldoet?
Je weet of een kraanleverancier aan de juiste normen voldoet door te controleren of zij een EG-verklaring van overeenstemming kunnen overleggen, gecertificeerde medewerkers in dienst hebben, en aantoonbaar werken volgens de geldende NEN-EN-normen voor kraanontwerp, constructie en keuring.
Concrete punten om op te letten bij het beoordelen van een kraanleverancier:
- CE-markering en verklaring van overeenstemming: Elke nieuwe kraan die in de EU in gebruik wordt genomen, moet voorzien zijn van een CE-markering en een bijbehorende verklaring.
- Gecertificeerde medewerkers: Constructeurs, lassers en inspecteurs moeten beschikken over de juiste certificeringen, zoals erkende lascertificaten conform NEN-EN ISO 3834.
- Erkend inspectiebedrijf: Voor periodieke keuringen is het belangrijk dat de leverancier of inspecteur erkend is. Dit geeft zekerheid over de kwaliteit en onafhankelijkheid van de keuring.
- Technische documentatie: Een betrouwbare leverancier levert volledige technische documentatie mee, inclusief berekeningen, tekeningen en onderhoudsvoorschriften.
Wij werken als erkend inspectiebedrijf en zorgen ervoor dat elk kraansysteem dat we ontwerpen, bouwen en monteren voldoet aan de geldende NEN-EN-normen. Van de eerste tekening tot de jaarlijkse keuring hanteren we één aanspreekpunt, zodat normconformiteit gedurende de hele levensduur van de kraan gewaarborgd blijft.
Hoe BKRS helpt met NEN-normen voor kraansystemen
Normconformiteit voor kraansystemen is complex: de juiste NEN-EN-normen identificeren, documentatie op orde hebben en periodieke keuringen tijdig uitvoeren vraagt om specialistische kennis. BKRS biedt hierin een complete ontzorging, van ontwerp tot en met beheer.
- Normconform ontwerp en constructie: Elk kraansysteem wordt ontworpen en gebouwd volgens de geldende NEN-EN-normen, inclusief de vereiste berekeningen en technische documentatie.
- CE-markering en verklaring van overeenstemming: BKRS verzorgt het volledige conformiteitsproces, zodat uw installatie aantoonbaar voldoet aan de Machinerichtlijn.
- Periodieke keuringen en onderhoud: Als erkend inspectiebedrijf voert BKRS de wettelijk verplichte keuringen uit conform de Arbowetgeving en de relevante NEN-EN-normen.
- Één aanspreekpunt: Van de eerste tekening tot de jaarlijkse inspectie regelt BKRS alles, zodat u zeker weet dat uw kraansysteem altijd aan de geldende eisen voldoet.
Wilt u weten hoe BKRS uw bedrijf kan helpen bij normconformiteit? Neem contact op voor een vrijblijvend gesprek.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een geharmoniseerde EN-norm en een gewone EN-norm?
Een geharmoniseerde EN-norm is officieel gekoppeld aan een Europese richtlijn, zoals de Machinerichtlijn, en gepubliceerd in het Publicatieblad van de EU. Voldoen aan zo'n norm levert automatisch een 'vermoeden van conformiteit' op met de bijbehorende richtlijn. Gewone EN-normen zijn wel Europees vastgesteld, maar hebben deze directe koppeling aan wetgeving niet.
Hoe vaak moet een kraansysteem gekeurd worden volgens de Nederlandse normen?
De keuringsfrequentie hangt af van het type kraan, de gebruiksintensiteit en de risicoclassificatie, maar in Nederland schrijft de Arbowetgeving voor dat arbeidsmiddelen zoals kraansystemen minimaal jaarlijks periodiek gekeurd worden. Bij intensief gebruik of bijzondere omstandigheden kan een hogere frequentie vereist zijn. Een erkend inspectiebedrijf kan op basis van de specifieke situatie een passend keuringsprogramma opstellen.
Zijn NEN-normen gratis beschikbaar?
Nee, NEN-normen zijn niet gratis beschikbaar. Ze worden uitgegeven door het Nederlands Normalisatie-instituut (NEN) en moeten worden aangeschaft via de NEN-webshop. Voor bedrijven die regelmatig met normen werken, biedt NEN ook abonnementsvormen aan die toegang geven tot meerdere normen tegelijk.
Wat gebeurt er als een bedrijf niet aan de verplichte normen voldoet?
Als een bedrijf niet voldoet aan wettelijk verplichte normen, kan dit leiden tot handhaving door de Nederlandse Arbeidsinspectie, stillegging van de werkzaamheden of aansprakelijkheid bij een incident. Daarnaast kan niet-conformiteit gevolgen hebben voor verzekeringsdekking en contractuele verplichtingen richting opdrachtgevers.
Gerelateerde artikelen
- Wat zijn de voordelen van uitschuifbare hijsevenaars?
- Wat is het verschil tussen een elektrische en manuele bovenloopkraan?
- Hoe verbetert een bovenloopkraan de veiligheid op de werkvloer?
- Welke sectoren maken het meest gebruik van een bovenloopkraan?
- Wat zijn de ruimtebesparende voordelen van halfportaalkranen?