Voor bedrijven in de industrie is het werken met de juiste normen geen bijzaak, het is een essentieel onderdeel van veilig en verantwoord ondernemen. Toch is het voor veel organisaties niet altijd duidelijk welke NEN-normen precies op hun situatie van toepassing zijn, hoe je dat bepaalt en wat er van je verwacht wordt. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over NEN-normen, zodat jij als ondernemer precies weet waar je aan toe bent.
Wat zijn NEN normen en waarom zijn ze belangrijk?
NEN-normen zijn nationale normen die door het Nederlands Normalisatie-instituut (NEN) worden opgesteld en beheerd. Ze beschrijven technische eisen, veiligheidsstandaarden en kwaliteitsrichtlijnen voor producten, processen en diensten. Bedrijven die aan NEN-normen voldoen, laten zien dat ze werken volgens erkende en getoetste standaarden binnen hun vakgebied.
Het belang van NEN-normen gaat verder dan een papieren verplichting. Ze dragen bij aan de veiligheid van medewerkers, de betrouwbaarheid van installaties en de kwaliteit van producten. Daarnaast vormen normen een gemeenschappelijke taal tussen leveranciers, opdrachtgevers en toezichthouders. Wie aantoonbaar voldoet aan de relevante NEN-normen, bouwt vertrouwen op in de markt en verkleint het risico op incidenten, aansprakelijkheid en kostbare stilstand.
Welke NEN normen gelden er voor de maakindustrie?
In de maakindustrie zijn meerdere NEN-normen van toepassing, afhankelijk van het type product, de gebruikte materialen en de werkomgeving. De meest relevante normen hebben betrekking op constructieve veiligheid, machinebouw, elektrische installaties, lassen en hijs- en hefmiddelen. Denk hierbij aan de NEN-EN-reeksen die aansluiten op Europese richtlijnen zoals de Machinerichtlijn.
Concrete voorbeelden van relevante normengebieden voor de maakindustrie zijn:
- NEN-EN ISO 3834 voor kwaliteitseisen bij het lassen van metaalconstructies
- NEN-EN 1090 voor de uitvoering van staal- en aluminiumconstructies
- NEN-EN 60204 voor de elektrische uitrusting van machines
- NEN-EN 13001 voor het ontwerp en de berekening van kraanconstructies
- NEN-EN 14492 voor aangedreven lieren en hijstoestellen
De maakindustrie werkt bovendien vaak met normen die voortvloeien uit Europese richtlijnen, waardoor het onderscheid tussen nationale en Europese normen in de praktijk klein is. NEN-EN-normen zijn nationale implementaties van Europese normen en gelden daarmee als de geldende standaard in Nederland.
Hoe bepaal je welke NEN normen van toepassing zijn op jouw bedrijf?
Je bepaalt welke NEN-normen van toepassing zijn door te kijken naar drie factoren: de sector waarin je actief bent, de producten of installaties die je maakt of gebruikt, en de wet- en regelgeving waaraan je moet voldoen. Begin met de relevante Europese richtlijnen voor jouw branche en zoek vervolgens de bijbehorende geharmoniseerde normen op.
Een praktische aanpak bestaat uit de volgende stappen:
- Identificeer de toepasselijke EU-richtlijnen voor jouw product of activiteit, zoals de Machinerichtlijn, de Laagspanningsrichtlijn of de Drukapparatuurrichtlijn.
- Raadpleeg het normenoverzicht van NEN via de website van het Nederlands Normalisatie-instituut, waar je per richtlijn de geharmoniseerde normen kunt opzoeken.
- Betrek een technisch adviseur of inspectie-instelling die kennis heeft van jouw branche en de specifieke normen kan duiden in de context van jouw bedrijfsprocessen.
- Leg de bevindingen vast in een normenoverzicht of risicoanalyse, zodat je altijd kunt aantonen welke normen je hebt geïdentificeerd en hoe je daaraan voldoet.
Het is verstandig om dit proces periodiek te herhalen, zeker wanneer je nieuwe producten introduceert, productieprocessen wijzigt of wanneer normen worden herzien.
Wat is het verschil tussen verplichte en vrijwillige NEN normen?
Verplichte NEN-normen zijn normen die via wet- of regelgeving juridisch bindend zijn verklaard. Vrijwillige NEN-normen zijn technische richtlijnen die je niet wettelijk hoeft toe te passen, maar die in de praktijk als erkende standaard gelden. Het onderscheid zit hem niet in de norm zelf, maar in de manier waarop de overheid of een opdrachtgever ernaar verwijst.
Een norm wordt verplicht wanneer een wettelijke regeling, zoals een Europese richtlijn of een nationaal besluit, expliciet naar die norm verwijst. In dat geval is het voldoen aan de norm een juridische eis. Voldoe je er niet aan, dan moet je op een andere manier aantonen dat je aan de onderliggende wettelijke eisen voldoet, wat in de praktijk aanzienlijk complexer is.
Vrijwillige normen zijn technisch gezien optioneel, maar worden in veel sectoren als de facto standaard gehanteerd. Opdrachtgevers, verzekeraars en keuringsinstanties hanteren ze vaak als referentiekader. In de praktijk betekent dit dat het afwijken van een vrijwillige norm uitleg vereist en soms commerciële of aansprakelijkheidsrisico’s met zich meebrengt.
Welke NEN normen zijn specifiek van toepassing op kraansystemen?
Voor kraansystemen gelden specifieke NEN-EN-normen die betrekking hebben op het ontwerp, de fabricage, de installatie, het gebruik en de periodieke keuring. De meest centrale normreeks is de NEN-EN 13001-serie, die de ontwerpgrondslagen voor kraanconstructies beschrijft. Daarnaast zijn normen voor elektrische aandrijving, hijsmiddelen en veiligheidscomponenten van toepassing.
De belangrijkste normen voor kraansystemen zijn:
- NEN-EN 13001 (delen 1 t/m 3): Kraanveiligheid, ontwerp in het algemeen, inclusief belastingen en lastcombinaties
- NEN-EN 15011: Specifiek voor bovenloopkranen en portaalkranen
- NEN-EN 14492: Aangedreven lieren en hijstoestellen
- NEN-EN 13135: Vereisten voor uitrusting en onderdelen van kranen
- NEN-EN 13157: Handbediende hefwerktuigen
- NEN-EN 12644: Informatie voor gebruik en periodiek onderzoek van kranen
Naast de constructieve normen speelt ook de Machinerichtlijn (2006/42/EG) een centrale rol, omdat kranen als machines worden geclassificeerd en dus moeten voldoen aan de essentiële veiligheids- en gezondheidseisen uit die richtlijn. Wij ontwerpen en bouwen onze kraansystemen volledig in lijn met deze normering, zodat klanten kunnen rekenen op installaties die voldoen aan alle geldende eisen.
Hoe blijf je op de hoogte van wijzigingen in NEN normen?
Je blijft op de hoogte van wijzigingen in NEN-normen door je aan te melden voor updates via het Nederlands Normalisatie-instituut, relevante brancheorganisaties te volgen en samen te werken met leveranciers en inspectie-instellingen die normwijzigingen actief bijhouden. Normen worden periodiek herzien, doorgaans elke vijf jaar, en het is jouw verantwoordelijkheid als bedrijf om actuele versies te gebruiken.
Concrete manieren om normwijzigingen bij te houden:
- NEN-abonnement of normenpakket: Via NEN kun je een abonnement afsluiten op specifieke normen of normgebieden, zodat je automatisch een melding ontvangt bij herzieningen.
- Brancheorganisaties: Organisaties zoals FME (voor de technologische industrie) of Verticaal Transport (voor hijs- en hefmiddelen) informeren leden over relevante normwijzigingen.
- Technische partners en leveranciers: Samenwerken met partijen die dagelijks met deze normen werken, zorgt ervoor dat normwijzigingen snel hun weg vinden naar jouw bedrijfsprocessen.
- Interne normenbeheerder: Grotere organisaties benoemen een medewerker die verantwoordelijk is voor het bijhouden en implementeren van normwijzigingen.
Het tijdig signaleren van normwijzigingen is niet alleen een kwestie van compliance, het geeft je ook de ruimte om aanpassingen in ontwerp, productie of documentatie zorgvuldig door te voeren zonder tijdsdruk. Wij werken als erkende inspectie- en keuringspartij altijd met de meest actuele normen, zodat de kraansystemen die we opleveren en keuren volledig up-to-date zijn met de geldende standaarden.
Hoe BKRS helpt met NEN-normen voor kraansystemen
BKRS is gespecialiseerd in het ontwerp, de bouw, de installatie en de keuring van kraansystemen die volledig voldoen aan de geldende NEN-normen en Europese richtlijnen. Of je nu een nieuwe installatie nodig hebt of bestaande systemen wilt laten beoordelen, BKRS biedt een compleet en betrouwbaar aanbod:
- Advies over welke NEN-normen van toepassing zijn op jouw specifieke situatie en bedrijfsprocessen
- Ontwerp en fabricage van kraansystemen conform NEN-EN 13001, NEN-EN 15011 en overige relevante normen
- Periodieke keuringen en inspecties uitgevoerd door gecertificeerde specialisten
- Begeleiding bij normwijzigingen en ondersteuning bij het aantoonbaar compliant blijven
- Volledige documentatie en certificering voor opdrachtgevers en toezichthouders
Wil je weten hoe jouw bedrijf aantoonbaar voldoet aan alle geldende NEN-normen? Neem contact op met BKRS en ontvang vrijblijvend advies van een specialist.
Veelgestelde vragen
Wat gebeurt er als mijn bedrijf niet voldoet aan de verplichte NEN-normen?
Als je niet voldoet aan verplichte NEN-normen, loop je het risico op juridische aansprakelijkheid, boetes en stillegging van productieprocessen door toezichthouders. Daarnaast kan het leiden tot problemen met verzekeraars of opdrachtgevers die naleving als contractuele voorwaarde stellen.
Hoe vaak moet ik mijn kraansystemen laten keuren volgens de NEN-normen?
De keuringsfrequentie van kraansystemen is afhankelijk van het type kraan, de gebruiksintensiteit en de toepasselijke normen zoals NEN-EN 12644. In de meeste gevallen geldt een jaarlijkse periodieke keuring, maar bij intensief gebruik of bijzondere omstandigheden kan een hogere frequentie vereist zijn.
Kan ik zelf bepalen of mijn installatie aan de NEN-normen voldoet, of heb ik daar een externe partij voor nodig?
Voor een deel kun je intern een normenoverzicht en risicoanalyse opstellen, maar voor de formele beoordeling en certificering heb je doorgaans een erkende inspectie-instelling of keuringspartij nodig. Zij hebben de technische expertise en accreditatie om naleving aantoonbaar te maken richting opdrachtgevers en toezichthouders.
Gelden dezelfde NEN-normen ook als ik kraansystemen exporteer naar andere EU-landen?
NEN-EN-normen zijn nationale implementaties van Europese normen en gelden daarmee in alle EU-lidstaten die dezelfde EN-norm hebben geadopteerd. Zolang je kraansystemen voldoen aan de relevante NEN-EN-normen én de Machinerichtlijn, ben je in principe ook compliant voor de rest van de EU-markt.